De piloot: schuldig of onschuldig?

Vorige week dinsdag (10 oktober 2017) sloot ik af op een symposium met de titel “jouw zorg(n) bij terrorisme” georganiseerd door Traumacentrum West. In vijf presentaties kregen de ruim twee honderd deelnemers te horen wat de concrete gevolgen zijn van een terroristische aanslag voor zorgprofessionals. Mijn presentatie is hier te vinden. Voor die avond had ik al veel bewondering voor de wijze waarop zorgprofessionals bezig zijn met de voorbereidingen op een mogelijke aanslag in ons land, maar tijdens de avond heb ik nog meer bewondering gekregen. Wat gebruiken terroristen voor wapens? Wat voor type slachtoffers maken ze? Wat betekent dat voor de zorg? Veel toewijding bij de sprekers en in de pauzes bij de deelnemers om dit thema blijvend onder de aandacht te brengen van borgpartners.

Ook op beleidsmatig niveau wordt er in Nederland veel gedaan in de voorbereiding op een mogelijke terroristische aanslag. Zo heb ik donderdagochtend (12 oktober) een beleidsteam geoefend aan de hand van het fictieve scenario een aanslag in een kerk. Wat zijn de gevolgen in en voor de gemeente? Ook dat is natuurlijk niet allemaal te overzien, aangezien ook hier veel factoren zijn die de context beïnvloeden. Het nadenken zorgde niet alleen voor bewustwording maar ook voor het aanpassen van mogelijke handelingsperspectieven.

Hoe wij omgaan vlak voor of vlak na een aanslag, daar gaat in feite onze voorbereiding over.  We denken daarin niet (vaak) na over de vraag: wat nu als wij een aanslag op een grote groep mensen weten te voorkomen ten koste van een kleinere groep mensen? Mag dat?

Dit was nu juist het onderwerp van de voorstelling “Terror” afgelopen woensdagavond (11 oktober). Samen met mijn vrouw zag ik de gespeelde rechtszaak waarin een piloot wordt aangeklaagd voor de moord op 148 mensen. Wij mochten kijken naar Jeroen Spitzenberger als piloot, Johanna ter Steege als officier van justitie, en Clairy Polak als rechter.

Wat is er gebeurd? Een vliegtuig met 148 passagiers aan boord is gekaapt. De kapers dreigen het vliegtuig neer te laten storten op De Arena waar op dat moment een interland Nederland – Duitsland wordt gespeeld voor 54.000 mensen. Twee F16’s worden de lucht ingestuurd en wachten op een bevel. Dat bevel komt niet. Ook na twee keer navragen van de piloot. Een van de twee straaljagerpiloten neemt het heft in eigen handen en schiet het passagierstoestel uit de lucht om zo 54.000 levens te sparen.

Na de zitting – eerste deel van de voorstelling – mochten wij onze stem uitbrengen: is hij een held die een grote ramp heeft voorkomen of een ongehoorzame militair die zonder bevel burgerslachtoffers heeft gemaakt?

In de pauze bespreken we met elkaar de bij ons levende vragen. Vragen die – ook in de vragenronde aan de acteurs na afloop van de voorstelling – niet allemaal zijn te beantwoorden. Hoeveel tijd had de piloot nog alvorens hij 100% zeker wist dat de passagiers om het leven zouden zijn gekomen? Was er nog tijd om te hopen dat een mogelijke poging van de passagiers om het vliegtuig terug te veroveren zou slagen? Waarom gaf de minister geen bevel?

Dan het uitgangspunt voor het oordeel: waar leg je nadruk op in het besluit? Op het negeren van het bevel? Op het redden van mensenlevens? Op het doden van mensenlevens? Lastig. Ik dacht even terug aan colleges op YouTube van Havard over morele dilemma’s in relatie tot moord. Zelfs voor de piloot die overtuigend is bij de vraag of hij het nog een keer zou doen: “Ja, zeker!” De officier vraagt hem vervolgens: ‘En wat als je vrouw en kind in het vliegtuig zaten?’ Na lang zwijgen antwoord hij: “….. wat ik ook antwoord, het is altijd het verkeerde”.

Uiteindelijk kozen in Amersfoort 201 mensen voor schuldig en 238 mensen voor onschuldig.

Een interessante voorstelling die mij liet nadenken over de manier waarop wij nu en straks moeten (leren) omgaan met de gevolgen van terrorisme.      En het is helder…..niet alles is voor te bereiden. Het blijft een balans tussen anticiperen op deze zeer ongewenste gebeurtenis, en het vertrouwen op veerkracht op het moment dat het er op aan komt. Maar ook daar is er de onzekere factor: vecht, vlucht of verstar je? Heel goed om hier af en toe bij “stil te staan”.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Related post

Crisiscommunicatie-aapje

Op 19 januari 2018  zijn ruim 150 deelnemers Netwerkdag platform crisiscommunicatie met elkaar in gesprek gegaan over crisiscommunicatie. Diverse collega's deelden hun ervaringen en lessen tijdens[...]

Kortingscodes boek

Er zijn twee kortingscodes voor het boek "Het stelsel van crisisbeheersing; de crisisbesluitvorming ontleed". Bij een afname van 10 boeken kan je de code "GOGME" gebruiken, zodat je 250 euro[...]

Sociale media en terrorisme

Veel oefeningen bij veiligheidsregio's staan in het teken van terrorisme. Hoe gaan we reageren, op het moment dat er een terroristische aanslag gebeurt? Ook binnen de gezondheidsketen is het een[...]