Maatschappelijke onrust: horrorclowns, zedendeliquenten en MH17

Een paar weken geleden berichtte onder meer de NOS en Trouw over de zorgen van topambtenaren in de dagen na de MH17-ramp over de woede bij Nederlanders over het optreden van het kabinet. “Wanneer deze woede en onmacht aanhoudt, kan dit leiden tot maatschappelijke onrust, bijvoorbeeld tijdens openbare herdenkingsbijeenkomsten”, waarschuwden de ambtenaren in interne stukken.

schermafbeelding-2016-09-30-om-07-51-58

Dat is eigenlijk best gek. Woede en onmacht zijn namelijk uitingen van maatschappelijke onrust. Het is aannemelijk dat de ambtenaren bedoelen: er kunnen mogelijk openbare ordeverstoringen ontstaan, doordat mensen mogelijk gaan demonstreren of misschien zelfs rellen. Wat bedoelden de ambtenaren precies? Ik heb bij de NOS en Trouw in het artikel niet kunnen lezen dat ze ANNA hebben toegepast.

Tijdens opleidingen en trainingen merk ik vaker dat openbare ordeverstoringen en maatschappelijke onrust onder dezelfde noemer worden gebruikt. De politie gebruikt bijvoorbeeld vaak de term maatschappelijke onrust, maar op zo’n moment zit de GGD en GHOR dan weer op een verkeerd spoor. Bij maatschappelijke onrust denken zij vooral aan sociaal psychische impact waarbij nazorg nodig is.

Daarom een uiteenzetting van het begrip openbare ordeverstoring.

Er is een verstoring van vrij gebruik van de publieke ruimte, als gevolg van het gedrag van mensen.

Een opsomming van wat hieronder kan worden verstaan is onder meer te vinden in de werkwijze Bewaken en Beveiligen ‘Nationale evenementen’. Denk dan aan:

  • Demonstraties
  • Protestacties
  • Blokkades
  • Rellen
  • Massahysterie (schreeuwen en stuwing)
  • Verdacht of onverklaarbaar object of voertuig
  • Inefficiënt crowdcontrol
  • Stakingen
  • Vechtpartijen

Maatschappelijke onrust is geen incidenttype, maar is een van de impactcriteria om de ernst van de gevolgen van een incident te beoordelen.

In de Werken met scenario’s, risicobeoordeling en capaciteiten in de Nationale Strategie van het Ministerie van Veiligheid en Justitie staat een definitie van maatschappelijke onrust:

“De reactie van de bevolking die door negatieve emoties en gevoelens wordt gekarakteriseerd (zoals angst, boosheid, ontevredenheid, verdriet, teleurstelling, paniek, walging, gelatenheid/apathie). Het betreft de bevolking als geheel, dus naast de direct getroffenen ook burgers die het incident of proces via media of anderszins ervaren. De uitingen van deze emoties en gevoelens kunnen al dan niet waarneembaar (dat wil zeggen hoorbaar, zichtbaar, leesbaar) zijn.”

Sinds een paar dagen zijn we in ons land in de ban van de zogenaamde “horrorclowns”. Een angstaanjagend fenomeen dat al langer speelt in het buitenland. Op verschillende plaatsen zijn de afgelopen dagen mensen gesignaleerd die verkleed als clown mensen bedreigden of hen aan het schrikken probeerden te maken. Niet alleen in die plaatsen zorgen zorgen de horrorclowns voor onrust. Ook kinderen van onze vrienden blijken slechter te slapen door deze clowns; ze zijn bang en angstig. “Komen ze ook achter mij aan dan?” Naast deze impact kan het ook voor openbare orde problemen zorgen, zo is inmiddels gebleken in Almere waar tientallen jongeren naar de wijk  Tussen de Vaarten kwamen, nadat een ‘horrorclown’ via Instagram had aangekondigd dat hij naar de wijk zou komen. Toen de politie kwam kijken, keerden de jongeren zich tegen de agenten.

Het maakt dus nogal wat uit bij de term maatschappelijke onrust, wat iemand bedoelt: het incident (een openbare orde probleem) of het impactcriterium (de gevoelens en emoties van de bevolking)? De tip is dan simpel: niet invullen voor een ander (NIVEA) wat hij of zij bedoelt met maatschappelijke onrust. Want het ‘invullen voor een ander’ is grotendeels gebaseerd op aannames. Of ‘t ook klopt? Dat is zeer de vraag, dat laat het volgende voorbeeld over een zedendelinquent wel zien.

Door NIVEA toe te passen tijdens een crisissituatie komt er een positief neveneffect bij. We moeten aan de ander vragen wat wordt verstaan onder de term “maatschappelijke onrust”? Kortom: hoe weet je of er maatschappelijke onrust is óf kan ontstaan na een ongewenste gebeurtenis? Iedereen reageert immers niet op eenzelfde manier op een ongewenste gebeurtenis. Niet iedereen is geschokt, boos of angstig vanwege een zedendelinquent in de wijk bijvoorbeeld. Burgemeester Jack Mikkers vertelt hierover in een interview. Een bewoner in zijn gemeente werd in een breed verspreide brief  beschuldigd van pedofilie, misbruik en verkrachting van meisjes tussen de 8 en 14 jaar. Het volgende citaat laat goed welke verschillende reacties er kunnen zijn bij een veroordeelde dader van een zedendelict.

De burgemeester bevestigt op een bijeenkomst voor bewoners dat een deel van de brief waar is, waarvoor hij ook zijn straf moet uitzitten. ‘Op dat moment vielen er enkele tranen in de zaal. Enkele mensen reageerden fel en vonden dat hij Veldhoven uit moest. Maar een directe buurvrouw zorgde voor een nuance. Ze zei: “Ik ben blij dat ik het weet wat hij heeft gedaan. Vanaf nu ben ik er alerter op. Maar verder heb ik helemaal geen probleem met hem.”’

Niemand weet hoe een ander zal reageren. Niemand weet in welke mate van maatschappelijk onrust na een gebeurtenis ontstaat. Ga dus als crisisteam niet de onrust invullen, maar vraag na wat de ander bedoelt of voelt.

Mochten jullie andere voorbeelden hebben van verschillende interpretaties van een term in het crisismanagement, deel ze dan hieronder ter lering en/of wellicht vermaeck.

One Comment
  1. […] Bij dit soort (langdurige) incidenten wordt snel de vraag gesteld of bewoners van het effectgebied niet moeten worden geëvacueerd vanwege gezondheidsrisico’s als gevolg van de rook of stank. Binnen de crisisorganisatie, in de media of in de maatschappij is evenzo dan een volgend onderwerp: moeten we daar niet een noodverordening voor maken? Wij kijken altijd vol belangstelling naar deze discussie. We mailen, appen of bellen met elkaar om soms onze verwondering te uiten, maar vooral om duidelijkheid te krijgen wat de argumenten zijn voor bepaalde besluiten van een crisisorganisatie. Op afstand ontbreekt het vaak de context, zodat het voor ons als buitenstaanders vooral giswerk wordt. […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Related post

Bloggen…

Ik heb dit jaar niet zo veel blogs online gezet. Dat wil niet zeggen dat ik geen blogs heb geschreven. Maar meer en meer vraag ik mij: voor wie doe ik het? Eigenlijk vooral voor mijzelf: om mijn[...]

Evaluatie Bestuurlijke informatievoorziening

Het onderzoek naar de bestuurlijke informatievoorziening rondom de incident bij Chemelot op 9 november 2015 is openbaar. Dit was het aanvankelijk niet. Het rapport is te vinden op de site van[...]

E-zine preparatie nafase

Ik heb al eerder een verslag geschreven van de workshop "Wees Voorbereid". Een workshop die ik samen met Eric Seugling heb gegeven op de Landelijke themadag preparatie nafase. Nu is er ook een[...]